ŞEHİR YAŞAM PORTALI
Bir yol hikayesi...

Dr. Öğr. Üyesi Zeki Gürel’in ‘Osmancık Manileri’ adlı kitabı basıldı

Dr. Öğr. Üyesi Zeki Gürel, Osmancık manilerini gün yüzüne çıkartıp kültürümüze kazandırdı. Gürel’in ‘Osmancık Manileri’ adlı kitabı basıldı.

Bir dönem Osmancık’ta edebiyat öğretmenliği yapan, Koyun Baba Vakfı”nın kurucularından olan Dr. Öğr. Üyesi Zeki Gürel’in 40 yıl önce derlediği ‘Osmancık Manileri’ adlı kitap Ankara’da Net Kitaplık Yayıncılık’ta Nisan 2021’de basıldı. 2000 yılında ‘Koyun Baba’ 2006 yılında ise ‘Osmancık’ta Koyun Baba Vakfı ‘ adlı kitapları basılan Gürel’in  ‘Osmancıklı Aşık Ali’ adlı kitabının da baskıya hazırlandığı öğrenildi.

140 sayfa içinde 1005 maniden oluşan kitapta Osmancık halkının sevgilerini, özlemlerini, üzüntülerini, imrenmelerini, kıskanmalarını, sevinçlerini, umut kırgınlıklarını, pişmanlıklarını, gücenmelerini, önemli olaylar ve belirli günlere dair ortak kültürünün sergilenişini göreceğiz.

Kitabın ön ve arka kapağında Koyun Baba Köprüsü, Kızılırmak Nehri ve Kandiber Kalesi’nin yer aldığı fotoğraf bulunurken Dr. Öğr. Üyesi Zeki Gürel ön sözde baskıya katkı sunan Osmancık halkına, Koyun Baba Eğitim ve Kültür Vakfı ve Osmancık Belediyesi Başkanlığına teşekkür ederek şunları kaydetti:

“Bir edebî tür olması münasebetiyle, manilerle mesleğim gereği hep ilgilendim. Osmancık manilerini derleme işine ise yaklaşık kırk sene önce Osmancık Lisesi’nde edebiyat öğretmeniyken başlamıştım. O zamanki talebelerim ve komşularım, köylerde tanıştığım teyzelerim ve bacılarım da bu derleme işinde bana yardımcı olmuşlardı. Söz konusu derlemelerim yıllarca arşivimde beklediler. Nasip bugünlerde imiş şimdi o maniler gün yüzü görecek ve yıllar sonra yeniden başta Osmancıklılar olmak üzere Müslüman-Türk insanıyla buluşacaklar.

Elinizdeki kitap, Osmancık manilerini birinci ağızdan derleme yoluyla oluşturulmuştur. Yazılı/matbu kaynaklardan mümkün mertebe mani alınmamıştır. Belki ilerde Osmancık manileri üzerine etraflı bir çalışma yapacaklar olursa söz konusu yazılı/matbu kaynaklara da mutlaka bakıp istifade etmelidirler.

Girişte, Türk kültüründe mani ve Osmancık manileri üzerine bir değerlendirme yaptık. Kitapta manileri sıralarken; hece sayılarına göre 7’li, 8’li, 11’li maniler gibi bir ayrımla sıralamadığımız gibi konularına göre Ramazan manileri, düğün manileri, saya manileri, şehir manileri, asker manileri, aşk manileri gibi başlıklar altında toplayarak vermedik. Her maninin ilk harfini esas alarak Latin Harfli Türk Alfabesindeki harf sıralamasına göre sıraladık ve her maniye de rakamla bir numara verdik. Böyle olunca, dost meclislerinde, kına gecelerinde, hıdrellez şenliklerinde istenirse fal misali; neyse falın çıksın manin hadi bir numara söyle deyip kitaptan söylenen numaradaki maniyi okuyarak sohbetinizi güzelleştirip, zenginleştirebilir, hoşça vakit geçirebilirsiniz diye düşünüyoruz.

Kitaptaki maniler derlenme tarihi itibariyle 40 sene öncesini taşıyor ama teşekkül tarihleri itibariyle daha da eski olabilirler. Bu manilerdeki bazı yer adları şimdi size yabancı gelebilir, bazı kelimeleri anlamıyor olabilirsiniz. Eee zahmetsiz nimet olmaz, biraz da siz gayret edecek belki bir sözlüğe bakacak belki bir teyzeye veya amcaya danışacaksınız… Derlediğimiz manilerin tamamını bu kitaba aldık diyemeyiz. Bazı manilerde edebe mugayir ifadeler vardı, bu manileri şimdilik kitabımıza almadık ama bunlar da hayatın gerçekleri olduğu için söz konusu maniler de dâhil derlemelerimizi Osmancık Manileri adlı bir kutunun içinde muhafaza ettiğimizi de burada belirtmeliyiz. Belki ilerde Osmancık’ta Osmancık Araştırmaları Merkezi kurulur biz de elimizdeki malzemelerimizi oraya bağışlarız diye ümit ediyoruz. Kaynakçada faydalandığımız eserlerin künyeleri ile birlikte ileri okuma yapacaklar için de künyeler verdik.  Kaynak kişilerin adlarını da verdik. Bizim derleme yaptığımız yıllardan bu yana geçen 40 yıl içerisinde daha nice yeni maniler üretilmiştir.

Osmancık’ta görev yapan edebiyat ve Türkçe öğretmenlerinin, köylerde çalışan ilkokul öğretmenlerimizin, araştırmacıların, üniversitelerde okuyan Türk Dili ve Edebiyatı öğrencilerinin bu yeni çalışmalara destek vereceklerine olan inancım ve ümidim var…

Bu kitabın ortaya çıkmasında derlemeleri benimle birlikte yapan talebelerime, onlara dağarcıklarındaki manileri söylemekten/yazdırmaktan çekinmeyen Osmancıklı hemşerilerime, kitabın yayınını üstlenen Koyun Baba Eğitim ve Kültür Vakfı’na, kitabın baskısına katkı sunan Osmancık Belediyesi Başkanlığına alenen teşekkürü bir borç biliyorum.

Sizlere iyi okumalar diliyorum, Dua ve selamlarımla…”

Kar yağar kar üstüne
Kış gelir nar üstüne
Lâl olasıca diller
Her mani yâr üstüne.

Dr. Öğr. Üyesi Zeki Gürel kimdir?

1956’da Kayseri’nin Büyük Potuklu köyünde doğdu. İlkokulu köyünde bitirdikten sonra girdiği Mimar Sinan İlk Öğretmen Okulu’nu birincilikle bitirdi (1974). Urfa’nın Halfeti ilçesi Gülaçan köyünde kısa bir süre öğretmenlik yaptıktan sonra Hacettepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kayıt oldu. 1980 yılında Hacettepe Üniversitesi’nden ve aynı zamanda da Ankara Yüksek Öğretmen Okulu’ndan mezun oldu.

Çorum’un Osmancık ilçesinde edebiyat öğretmeni iken 1983’te Hacettepe Üniversitesi’ne öğretim elemanı olarak geçti. Gazi Üniversitesi Kastamonu Eğitim Fakültesi’nde Dekan Yardımcılığı, Dekan Vekilliği ve Bölüm Başkanlığı vazifelerinde bulundu (1995–1998). Kırıkkale Üniversitesi’nde öğretim üyesi iken Kazakistan’ın Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi’ne gitti. Burada Türkistan’da ve Çimkent’te öğretim üyesi olarak dersler verdi (1999–2000). 2000 yılı Kasım ayı sonlarında Abant İzzet Baysal Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü’ne öğretim üyesi olarak atandı. Daha sonra, Makedonya’nın Üsküp şehrinde Kiril Metodiy Üniversitesi Türkoloji Bölümü’nde ve aynı zamanda Kosova’nın başkentinde Priştine Üniversitesi Türkoloji Bölümü’nde öğretim üyesi olarak vazife yaptı (2002–2005). Abant İzzet Baysal Üniversitesi’ndeki görevine döndükten kısa bir süre sonra T.C. Bakanlıklar Arası Ortak Kültür Komisyonu tarafından misafir öğretim üyesi olarak Suriye’ye Halep Türkoloji Bölümüne görevlendirildi (2006). 2008 yılında Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümüne Yrd. Doç. olarak geçti. Bir müddet sonra Beypazarı Takı Tasarım Meslek Yüksek Okulu’na gönderildi. Yunus Emre Türkoloji Projesi kapsamında Makedonya İştip Gotse Delçev Üniversitesi Türkoloji Bölümünde vazife yaptı (2015-2017).  Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi’nde Türkçe dersleri verdi (2020-2021). Halen Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkçe Sosyal Bilimler Bölümü Türkçe Anabilim Dalında Öğretim üyesi olarak vazife yapmaktadır (2017-…).

Yüksek lisans ve doktorasını Gazi Üniversitesi’nde yaptı. Çocuk Edebiyatı sahasındaki çalışmalarıyla dikkatleri çekti. Milli Eğitim Bakanlığı hizmet içi kurslarında Türkiyeli öğretmenlere dersler verdi. Ve yine TC Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen “Millî Eğitim Sistemini ve Türk Kültür Değerlerini Tanıtma Seminerleri”nde Türk Dünyasından gelen öğretmenlere dersler verdi (1990-2002).

Milli Eğitim Bakanlığı-YÖK ve Dünya Bankası işbirliğiyle yürütülen öğretmen yetiştirme ile ilgili program geliştirme çalışmalarında görev aldı (1995-1996).

Pek çok derginin yayınlanmasına katkıda bulundu (Yeni Divan/Ankara, İlim Teknik Kültür ve İnceleme/Ankara, Sosyal Bilimlerde Araştırma/Ankara, Osmancık/Çorum, Duygu/Çankırı, Kümbet/Tokat, İLESAM Bülteni/Ankara, Kastamonu Eğitim/Kastamonu, Redif/Kastamonu, Yeni Kervan/Ankara, Kıvılcım/Ankara, Çocuk Edebiyatı/Ankara, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi/Bolu, Sazıyla Sözüyle Bolu/Bolu Redif/Bolu, Bizim Kümbet/Tokat, Genç Kardelen/Niğde, Kümbet Altında/Tokat, Dere/Makedonya, Bahçe/Kuzey Makedonya, Birliğe Çağrı /Bolu,  Kültür Pınarı/Ankara, Avrasya Bilgi/Ankara, Palimpsest/Kuzey Makedonya, Canbala/Irak, Bolu Gündem/Bolu Gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Halen Bolu Havadis gazetesinin Yayın Kurulu üyesidir.

Pek çok vakıf, dernek ve sosyal kuruluşta aktif olarak çalıştı. Halen “Çocuk Edebiyatçıları ve Sanatçıları Birliği”nin (Ankara 1998) ve “TÜRKAY-BİR (Türk Dünyası Aydınlar ve Yazarlar Birliği)” nin (Ankara 2006) kurucu genel başkanıdır. “Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği İLESAM”ın yönetim kurulu üyeliği yaptı.. “Türk Dünyası Sanatçılar ve Yazarlar Vakfı TÜKSAV”ın Danışma Kurulu Üyesi, “Koyun Baba Vakfı”nın (Osmancık-ÇORUM, 1991), DÜNYA-DER Dünya Yazarlar ve Aydınlar Derneği’nin (Ankara 2014) kurucularından ve “Balkan Yazarlar Birliği”nin (Üsküp-MAKEDONYA, 2015) kurucularından olan Gürel, Başbakanlık Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Haberleşme üyesidir.

T.C. Kültür Bakanlığı Çocuk Yayınları Çocuk Edebiyatı Yayın Kurulu Üyeliği (1996–1999), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Yayımlar Dairesi Çocuk Yayınları Yayın Danışma Kurulu Üyeliği yaptı (2005–2015).

Anadolu Öğretmen Liselerine ve Üniversitelerin ilgili bölümlerine Çocuk Edebiyatı dersinin konması için girişimlerde bulundu. Anadolu Öğretmen Liseleri Çocuk Edebiyatı Dersinin müfredatı çalışmasında bulundu. Türkiye’deki Üniversitelerde ve görev yaptığı Yurt dışındaki Üniversitelerde ağırlıklı olarak Çocuk Edebiyatı dersleri verdi. İLESAM Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Birliği’nin T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu ve Başbakanlık Atatürk Kültür, Dil Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi ile birlikte düzenledikleri 1. Ve 2. Çocuk Edebiyatı Sempozyumlarının düzenlenmesini sağladı (1994, 1995). Dünya Çocuk Kitapları Sergisi’ni Ankara’da Türk Dil Kurumu’nda açtı (1994), Türk Dünyası Çocuk Kitapları Sergisini ise Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de Bilimler Akademisi’nde açtı (1996).Türk Dünyası Yazarlar Kurultaylarının düzenlenmesinde görev aldı (1994, 1996). Halen Türk Dünyası Çocuk Edebiyatı Enstitüsü Kurma çalışmalarını sürdürmektedir.

Akademik çalışmalarındaki öncelikli ilgi alanları:

1.Çocuk Edebiyatı,

  1. Yeni Türk Edebiyatı,

3.Yabancılara Türkçe Öğretimi,

  1. Yurt Dışında Türk Çocuklarına Türkçe Öğretimi,
  2. Türk Dünyası Edebiyatları.

Çin Seddi’nden Baltık Denizine kadar Türk Dünyasını görme-gezme şansı oldu. Avrupa ülkeleri başta olmak üzere Türk Dünyasında, Arap ülkelerinde ve Kafkaslarda araştırmalar yaptı, konferanslar verdi, bildiriler sundu.

Yurtiçinde ve yurtdışında millî ve milletlerarası pek çok kongre ve bilgi şöleninde sunulmuş pek çok tebliği ile üç yüzün üzerinde yayımlanmış makalesi mevcuttur. Kitap halinde yayımlanan eserlerinden bazıları şunlardır: Halide Nusret Zorlutuna (1988), İbrahim Alaettin Gövsa (1994), Kastamonu Eğitim (1995), Birinci Çocuk Edebiyatı Sempozyumu (1995), Birinci Türk Dünyası Yazarlar Kurultayı (1995), Poems For Children From 100Countries/100 Ülkeden Çocuk Şiirleri (1998), İkinci Türk Dünyası Yazarlar Kurultayı (1998), Cumhuriyet Devri Çocuk Edebiyatı (1998), Ömer Seyfettin’in Tarihî Hikâyeleri Üzerine Bir Araştırma (1999), Ömer Seyfettin Eskimeyen Kahramanlar (1999), Koyun Baba (2000), İki Bine Doğru Çocuk Edebiyatımız (2001), Ömer Seyfettin Hayatı Sanatı ve Eserleri(2002), Bolu’da Aşk Başkadır (2002), Göktürk Mehmet Uytun (2004), Türk Dili ve Edebiyatı–3 (2003- Makedonya), Türk Dili ve Edebiyatı–4 (2004-Makedonya),  Türkistan Yazıları (2004),  Türk Dili ve Edebiyatı–2 (2005-Makedonya),  Osmancık’ta Koyun Baba Vakfı (2006), Ziya Gökalp Altın Işık Çocuklar (2006), Bolu Şehrengizi (2008), Ölümünün Yetmişinci Yılında Mehmed Âkif Ersoy’a Mektup Var (2008), Çumhuriyetin Önsözü ÇanakkaleTürk Gençliğinin Çanakkale Yürüyüşü AİBÜ Örneği (2008) İbrahim Alaettin Gövsa’nın Çocuk Şiirleri (2009), Mardin Şiir Burcunda (2009), Fahri Kaya Hayatı Sanatı Eserleri (2010), Ziya Gökalp Altın Işık (2012), İbrahim Alaettin Gövsa Bediî Terbiye (2011), Dünya Edebiyatına Giriş (2011), İslâm Beytullah Erdi Hayatı Sanatı Eserleri (2012) Edmondo de Amicis, Çocuk Kalbi (2012), Ömer Seyfettin Seçme Hikâyeler (2012), Ömer Seyfettin Yalnız Efe (2012), Korkma Sönmez Âkif-İstiklâl Marşı (2013), Bolu Kültür Sanat Divanı Diyorlar ki (2013), Ozan Battal Türksever (2014), Bolu’da Türk Dünyası’nın Bahara Eriş Bayramı Nevruz Ergenekon (2014), Şangrak Türk Dünyası Çocuk Edebiyatına Giriş (Ankara 2014), Necati Zekeriya Orhan (Makedonya 2015), Fahri Kaya Hayatı Sanatı Eserleri (Makedonya 2015), Mangal Fahri Ali Hayatı Sanatı Eserleri (Makedonya 2016), Gülkaya İlhami Emin Hayatı Sanatı Eserleri (Makedonya 2016), Türk Dili ve Edebiyatı –II/Meslek Liseleri için (Makedonya 2016), Ömer Seyfettin Külliyatı (Ankara 2016), Makedonya’daki Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatı (Üsküp-Makedonya 2016), Makedonya’daki Üniversiteler İçin Türk Türk HalkEdebiyatı (Üsküp-Makedonya 2016), İştip Türkoloji Monografisi (İştip-Makedonya 2016), Çağdaş Türk Edebiyatı (İştip-Makedonya 2016), Adım Adım (Gostivar-MAKEDONYA 2017), Necati Zekeriya Orhan-1 (Üsküp-MAKEDONYA 2017), Necati Zekeriya Yeni Sokağın Çocukları (Üsküp-MAKEDONYA 2019), İlklerden Cevahir Selim Hayatı Sanatı Eserleri (Üsküp-MAKEDONYA 2019), Gönlün Sesi Nurettin Uytun Hayatı Sanatı Eserleri (Ankara 2019) 2018 Türk Dünyası Kültür Başkenti Kastamonu Şehrengizi (Ankara 2019), Namık Kemal Emir Nevruz (Ankara 2020), Mütemmim Cüzler Avni Engüllü Hayatı Sanatı Eserleri (Üsküp-Kuzey Makedonya 2020), Hans Christian Adersen Çirkin Ördek Yavrusu (Üsküp-Kuzey Makedonya 2020), Ömer Seyfeddin Tarihî Hikâyeler Metin-Tahlil (Ankara 2020), Mehmed Âkif-İstiklâl Marşı ve Gerçekler (Ankara 2021), Recep Murat Bugariç Hayatı Sanatı Eserleri (Üsküp-Kuzey Makedonya 2021),Osmancık Manileri (Ankara 2021),..

Dikkatinizi Çekebilir:

Cevap Bırakın