“İki İmparatorluğun Yazgısına Hükmeden Sadrazam: Baltacı Mehmet Paşa”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Hitit Üniversitesi tarafından düzenlenen “1. Ulusal Geçmişten Günümüze Çorum’da İz Bırakanlar” sempozyumunda, Çorum’un yetiştirdiği önemli devlet adamları ve tarihi şahsiyetler ele alındı. Sempozyumda özellikle Osmancıklı Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa hakkında yapılan değerlendirmeler dikkat çekti.

BİÇEV’den Baltacı Mehmet Paşa Anısına Anlamlı Hediye

Meslek Yüksekokulu Kampüsü Ethem Erkoç Konferans Salonu’nda gerçekleştirilen programa akademisyenler, BİÇEV Başkanı Bilal Çevrim, öğrenciler ve protokol üyeleri katıldı. Sempozyumda Prof. Dr. Abdullah Gündoğdu, sunum yaptı. Sunumun ardından BİÇEV Başkanı Bilal Çevrim, Prof. Dr. Abdullah Gündoğdu’ya Baltacı Mehmet Paşa’nın anısına, Darphane tarafından basılan bronz hatıra madalyonu takdim etti.

“Osmancık Osmanlı’ya Üç Sadrazam Kazandırdı”

Sunumunda Osmancık’ın Osmanlı dönemindeki önemine değinen Prof. Dr. Abdullah Gündoğdu, “Osmancık’ın Osmanlı Devleti’nde üç sadrazam çıkarmış olması, bölgenin devlet içerisindeki stratejik rolüyle bağlantılıdır” dedi.

Gündoğdu, Osmanlı döneminde Osmancık’ta yaşanan içme suyu sorununa da değinerek, Baltacı Mehmet Paşa’nın şehre önemli hizmetlerde bulunduğunu anlattı. Bayrampaşa Vakfiyesi’ne göre 1637 yılında Tekmen’in Sarıalan Köyü’nden getirilen suyun Osmancık merkezindeki 18 çeşmeye dağıtıldığını belirten Gündoğdu, zamanla zarar gören su tesisatının Baltacı Mehmet Paşa tarafından yeniden onarıldığını söyledi.

Paşa’nın ilk sadrazamlığı sırasında şehir merkezine dört yeni çeşme yaptırdığını ifade eden Gündoğdu, bu çeşmelerin kitabelerinin dönemin önemli isimlerinden Dürrizade tarafından yazıldığını kaydetti.

“Prut Zaferi Sonrası Tartışmalar Başladı”

Konuşmasında Prut Savaşı ve ardından imzalanan Prut Antlaşması sürecine de değinen Gündoğdu “Başkomutan olarak ordunun başında 18 Temmuz 1711 tarihinde Purut Nehri’nin kıyısında yapılan savaşta zafer kazanılmış olmasına rağmen, düşmanın serbest bırakılması karşılığında yapılan barış şartları yeterli bulunmadığı için, aynı yılın Kasım ayında görevden azledilmiştir. Bu konuda en kapsamlı çalışmaları yapan Akdes Nimet Kurat; savaşta elde edilen üstünlüğün barış şartlarına yeterince yansıtılmadığını, elde edilen kazançların da uygulanmadığını, bu sonucun alınmasında esas etkili olanların savaştan sonra suçlu bulunarak idam edilen sadrazam kâhyası Osman ağa ve mektupçusu Ömer Efendi olduğunu ortaya koyar. Ancak sadrazam sıfatıyla, bütün sorumluğun Baltacı Mehmed Paşa’ya ait olduğunu da belirtir. Prut Barış Antlaşması imzalanırken, I. Petro’nun karısı Katerina’nın Paşa’nın çadırına gidip, mücevherlerini takdim ettiği, yalvarıp yakardığı ve nihayet paşanın gönlünü yaparak, barışa kandırdığı hakkındaki rivayetlerin ise tamamen gerçek dışı olduğunu da vurgular. Malı müsadere edildiğinde servetinin ve nakit varlığının bir yekûn tutmadığı da anlaşılmıştır. Önce Midilli, sonra da Limni Adası’na sürülmüş, çok geçmeden burada yakalandığı hastalıktan ölmüştür. Şeyh Mehmed Mısrî’nin türbesinin haziresinde defnedilmiştir. Öldüğünde elli yaş sınırını geçmiş bulunan Baltacı’nın iki seferde toplam sedaret süresi iki buçuk sene yirmi sekiz gün olarak hesaplanmıştır. Kişiliği hakkında birbiriyle çelişen pek çok değerlendirme olmakla birlikte tarafsız kaynaklarda cesur, tedbirli, şuurlu, ağır başlı biri olarak kaydedilmiştir.” Dedi.

“Rüşvet İddiaları Propagandadan İbaret”

Gündoğdu, Rus Çarı I. Petro’nun eşi Katerina’nın Baltacı Mehmet Paşa’ya mücevherler gönderdiği ve rüşvet verdiği yönündeki iddiaların ise tarihsel gerçeklerle örtüşmediğini vurgulayarak; “ Rus tarih yazımında (ve bazı Batı kaynaklarında) Baltacı Mehmed Paşa’ya 150.000 ruble veya daha fazla rüşvet verildiği, hatta Çariçe Catherine’in mücevherlerini gönderdiği efsanesi yaygındır. Bu, hem Osmanlı vezirini itibarsızlaştırmak hem de Petro-Catherine ikilisini kahramanlaştırmak için etkili bir propaganda unsuru olmuştur.Karşı argümanlar (sizin metninizde de vurgulandığı gibi):Danimarkalı elçi Just Juel ve Fransız subay Moreau de Braze’in gözlemleri rüşvet iddiasını doğrudan doğrulamamaktadır.

Katherine’in mücevherleri subaylara emanet edip sonra geri aldığı rivayeti daha güvenilirdir.

Baltacı’nın barış kararı, askeri-siyasi gerekçelere (Yeniçeri ve sipahi memnuniyetsizliği, lojistik, XII. Charles’a duyulan güvensizlik, Sultan’ın taleplerinin büyük ölçüde karşılanması) daha çok dayanmaktadır.

Rüşvet iddiası büyük ölçüde ikinci el ve taraflı kaynaklara dayanır; modern tarihçiler tarafından genellikle abartılı veya propagandaya dayalı kabul edilir.” dedi.

Baltacı Mehmet Paşa’nın Valide Sultan’a gönderdiği mektupların da değerlendiren Gündoğdu; “Baltacı Mehmed Paşa’nın, savaş sona erdikten sonra Valide Sultan’a yazdığı mektuplardan ilkinde, Baltacı kendi hayatıyla ilgili uzunca malumat vermiştir. Paşa bunu Valide Sultan’a, kendisinin küçük yaştan itibaren Osmanlı ailesine hizmet ettiğini hatırlatmak üzere yazmıştır. Bu yönüyle, tarihî şahsiyetlerle ilgili biyografi çalışmaları için, bu bilgilerin birinci ağızdan edinilmesi önemlidir.  Mektuplardan anlaşıldığına göre, Baltacı Mehmed Paşa, ortada kazanılmış bir zafer olmasına rağmen, bunun neden kaybedilmiş bir savaş gibi karşılandığını sorgulamıştır. Mektubunda bunu hem kendisine hem de Valide Sultan’a sormuştur. Bugün, yapılan çalışmalara bakıldığında, Prut savaşı ve barışı sonrasındaki süreç her yönüyle ele alındığında, Baltacının sorguladığı durum kolaylıkla anlaşılmaktadır. Evet, o gün tarihi bir fırsat ve başarı yakalanmıştır. Aslında kötü bir antlaşma da yapılmamıştır.

Bu antlaşma sürecinde büyük oranda II. Viyana Sendromu diyebileceğimiz o dönem için Rusya’nın Kutsal ittifaka girmiş olması ve Batı’nın Osmanlı aleyhine birleşme ihtimali esas gündemi teşkil etmiş olmalıdır. Ayrıca,hemşehrisi ve selefi Kara Mustafa Paşa’nın akıbeti, etkili olmuş görünmektedir.” Dedi.

Gündoğdu; “Baltacı Mehmed Paşan’ın mektuplarından anlaşıldığı kadarıyla, çocukluğundan başlayarak gençliğini, saray hizmetlerini, aldığı görevleri, Prut seferine gidişini, savaş günlerini, detaylı bir şekilde antlaşma şartlarını yazdıktan sonra, antlaşmanın uygulanmadığına ve bunda bir rolü olup olmadığına hiç değinmemiştir. Oysa mektubu neredeyse antlaşmadan bir ay sonra yazmıştır ve bu süre zarfında aslında Rus Çarı’nın antlaşma şartlarına uymadığını biliyor olması gerekmektedir. Zaten kendisi de bundan dolayı İstanbul’a dönmeyi geciktirmiştir. İstanbul’da kendisine karşı başlatılan muhalefetin nedenini bilmediğini ve tamamen suçsuz ve günahsız olduğunu iddia etse de, sonucundan endişe ettiği için bu mektupları ele aldığı bellidir. Mektubunda bahsettiği padişahın kendisine sarf ettiği sözler ve tehditler bile endişe etmesi için yeterlidir.” Dedi.

Gündoğdu; “Valide Sultan bu mektuplara cevap vermiş midir veya Baltacı’nın lehinde her hangi bir adım atmış mıdır? Buna dair herhangi bir kayda rastlanmamıştır. Yaşanan gelişmelere bakıldığında ise Baltacı Mehmed Paşa’nın beklentisi karşılık bulmamış ve azledilmekten kurtulamamıştır. Konuyla ilgili yapılan yerli ve yabancı kaynaklara bakıldığında hemen hepsinin ittifak ettiği gerçek şudur ki, Rus Çarı ve Rus ordusu Prut Savaşı’nda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Araştırmalara göre, bu durum karşısında Baltacı’nın tercih edebileceği seçenekler şu şekildedir; Birincisi, Rusların barış isteğini reddederek Rus ordusunu ve Rus Çarını yok etmek. İkincisi, barışı kabul ederek şartları müzakere etmek. Üçüncüsü, antlaşma uygulanabilirliğini sağlamak için Çar’ı esir alıp İstanbul’a getirmek. şartlarının Bilindiği üzere Baltacı Mehmet Paşa ikinci seçeneği tercih etmiştir ve bu tercihi onu, görevden alınarak Midilli’ye sürgün edilmesi sonucuna götürmüştür.” diyerek sözlerini tamamladı.